Wyrok Trybunału z dnia 6 października 1982 r.

WYROK TRYBUNAŁU

z dnia 6 października 1982 r.( * )

Srl CILFIT i Lanificio di Gavardo SpA

przeciwko Ministero della Sanità

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

złożony przez Corte suprema di cassazione)

Obowiązek wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

Sprawa 283/81

[…]

W sprawie 283/81

mającej

za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 177

traktatu EWG, przez pierwszą izbę cywilną Corte suprema di cassazione

wniosek o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu

między

Cilfit Srl – w likwidacji – oraz 54 inne spółki , z siedzibą w Rzymie

a

Ministero della Sanità , w osobie ministra, z siedzibą w Rzymie

oraz

Lanificio di Gavardo SpA , z siedzibą w Mediolanie

a

Ministero della Sanità , w osobie ministra, z siedzibą w Rzymie,

orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 177 akapit trzeci traktatu EWG,

TRYBUNAŁ,

w

składzie: J. Mertens de Wilmars, prezes, G. Bosco,

A. Touffait i O. Due, prezesi izb, P. Pescatore,

Mackenzie Stuart, A. O’Keeffe, T. Koopmans, U. Everling,

A. Chloros i F. Grévisse, sędziowie,

rzecznik generalny: F. Capotorti,

sekretarz: A. Heim,

wydaje następujący

Wyrok

[…]

Co do prawa

1 Postanowieniem

z dnia 27 marca 1981 r., które wpłynęło do Trybunału

w dniu 31 października 1981 r., Corte suprema di

cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) przedłożył, na podstawie

art. 177 traktatu EWG, pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni

art. 177 akapit trzeci traktatu EWG.

2 Pytanie

to zostało podniesione w ramach sporu między spółkami

importującymi wełnę a włoskim ministerstwem zdrowia, dotyczącego

uiszczania stałej opłaty za badanie sanitarne wełny przywożonej

z krajów niebędących członkami Wspólnoty. Spółki te powołały się na

rozporządzenie nr 827/68 z dnia 28 czerwca 1968 r.

(Dz.U. L 151, str. 16) w sprawie wspólnej

organizacji rynku niektórych produktów wymienionych

w załączniku II do traktatu, które w art. 2

ust. 2 zakazuje państwom członkowskim nakładania opłat

o skutku równoważnym z cłami na przywożone „produkty

pochodzenia zwierzęcego”, nigdzie indziej niewymienione, ujęte

w pozycji 05.15 Wspólnej taryfy celnej. Ministerstwo zdrowia

zarzuciło tej argumentacji, że wełna nie jest umieszczona

w załączniku II do traktatu. Wobec tego – jego zdaniem – wełna

nie podlega wspólnej organizacji rynków rolnych.

3 Ministerstwo

zdrowia wyciąga z tych okoliczności wniosek, iż odpowiedź na

pytanie dotyczące wykładni aktu instytucji Wspólnoty jest tak oczywista,

że nie zachodzi możliwość pojawienia się wątpliwości co do wykładni, co

wyklucza zatem konieczność wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości

z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Natomiast zainteresowane spółki utrzymują, że z uwagi na to, iż

pytanie dotyczące wykładni rozporządzenia zostało podniesione przed

Corte suprema di cassazione, którego orzeczenia nie podlegają

zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, zgodnie z art. 177

akapit trzeci sąd ten nie może uchylić się od obowiązku wniesienia

sprawy do Trybunału Sprawiedliwości.

4 Zważywszy

na te dwie przeciwne tezy, Corte suprema di cassazione zwrócił się do

Trybunału z następującym pytaniem:

„Czy

art. 177 akapit trzeci traktatu, zgodnie z którym

w przypadku gdy pytanie takiego rodzaju jak pytania wymienione

w akapicie pierwszym tego artykułu jest podniesione w ramach

sporu zawisłego przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają

zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść

sprawę do Trybunału Sprawiedliwości, ustanawia obowiązek wystąpienia

z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym,

który nie pozwala sądowi krajowemu na dokonanie jakiejkolwiek oceny

zasadności podniesionego pytania, czy też uzależnia – ewentualnie

w jakim stopniu – ten obowiązek od istnienia racjonalnych

wątpliwości co do wykładni?”.

5 W celu

rozwiązania tak postawionego problemu należy wziąć pod uwagę logikę

art. 177, który przyznaje Trybunałowi Sprawiedliwości uprawnienie

do orzekania między innymi w przedmiocie wykładni traktatu

i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty.

6 Na

mocy akapitu drugiego tego artykułu każdy sąd jednego z państw

członkowskich „może”, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest

niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości

z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. Zgodnie

z akapitem trzecim, w przypadku gdy pytanie o wykładnię

jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego

orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten

„jest zobowiązany” wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości.

7 Ten

obowiązek wniesienia sprawy wpisuje się w ramy współpracy –

wprowadzonej w celu zapewnienia prawidłowego stosowania

i jednolitej wykładni prawa wspólnotowego we wszystkich państwach

członkowskich – między sądami krajowymi występującymi w charakterze

sądów zobowiązanych do stosowania prawa wspólnotowego a Trybunałem

Sprawiedliwości. Artykuł 177 akapit trzeci ma w szczególności

na celu zapobieganie pojawianiu się rozbieżności w orzecznictwie

wewnątrz Wspólnoty w kwestiach prawa wspólnotowego. Zakres tego

obowiązku należy zatem oceniać na podstawie jego celów,

w zależności od właściwości sądów krajowych i Trybunału

Sprawiedliwości, w przypadku gdy takie pytanie o wykładnię

zostanie podniesione w rozumieniu art. 177.

8 Na

tym tle należy sprecyzować wspólnotowy sens wyrażenia „w przypadku

gdy takie pytanie jest podniesione” w celu ustalenia,

w jakich warunkach sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają

zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany wnieść sprawę do

Trybunału Sprawiedliwości.

9 W tej

kwestii należy w pierwszej kolejności zauważyć, że art. 177

nie stanowi środka zaskarżenia przysługującego stronom sporu zawisłego

przed sądem krajowym. Nie wystarczy zatem, że jedna strona utrzymuje, iż

spór rodzi pytanie dotyczące wykładni prawa wspólnotowego, aby sąd był

zobowiązany uznać, że pytanie zostało podniesione w rozumieniu

art. 177. Jego obowiązkiem jest natomiast wniesienie, w razie

konieczności, sprawy do Trybunału z urzędu.

10 Po

drugie, ze związku między akapitami drugim i trzecim art. 177

wynika, że sądy, o których mowa w akapicie trzecim,

korzystają z tego samego co wszystkie inne sądy krajowe prawa do

swobodnej oceny, czy do wydania przez nie orzeczenia niezbędne jest

orzeczenie w kwestii z zakresu prawa wspólnotowego. Wobec tego

sądy te nie są zobowiązane do przedkładania podniesionego przed nimi

pytania dotyczącego wykładni prawa wspólnotowego, jeżeli pytanie nie

jest istotne dla sprawy, tj. w przypadku gdy odpowiedź na pytanie,

jakakolwiek by ona była, nie mogłaby mieć żadnego wpływu na

rozstrzygnięcie sporu.

11 Jeżeli

sądy te stwierdzą natomiast, że odwołanie się do prawa wspólnotowego

jest konieczne w celu rozstrzygnięcia zawisłego przed nimi sporu,

art. 177 nakłada na nie obowiązek przedłożenia Trybunałowi

Sprawiedliwości wszystkich powstałych pytań dotyczących wykładni.

12 Pytanie

postawione przez Corte di cassazione ma na celu ustalenie, czy

w pewnych okolicznościach obowiązek wyrażony w art. 177

akapit trzeci mógłby jednak zostać poddany ograniczeniom.

13 W związku

z tym należy przypomnieć, że w wyroku z dnia

27 marca 1963 r. w sprawach połączonych od 28/62 do 30/62

Da Costa, Rec. str. 75 Trybunał orzekł, że „[n]awet jeśli

art. 177 akapit ostatni zobowiązuje bez żadnych ograniczeń sądy

krajowe, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa

wewnętrznego, do przedkładania Trybunałowi wszelkich podniesionych przed

nim pytań o wykładnię, to moc wykładni dokonanej przez Trybunał na

mocy art. 177 może jednak pozbawić ten obowiązek jego celowości

i tym samym treści; ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy podniesione

pytanie jest rzeczywiście identyczne z pytaniem, które stanowiło

już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym

w podobnym przypadku”.

14 Taki

sam skutek, jeśli chodzi o granice obowiązku wyrażonego

w art. 177 akapit trzeci, może wynikać z utrwalonego

orzecznictwa Trybunału rozstrzygającego sporną kwestię prawną –

niezależnie od rodzaju postępowań, które dały początek temu orzecznictwu

• nawet jeśli sporne pytania nie są całkowicie identyczne. 15 Niemniej oczywiste jest, że w tych wszystkich przypadkach sądy krajowe – w tym sądy, o których mowa w art. 177 akapit trzeci – zachowują pełną swobodę wnoszenia spraw do Trybunału, jeżeli uznają to za wskazane. 16 Wreszcie prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego może być tak oczywiste, że nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości co do sposobu rozstrzygnięcia postawionego pytania. Zanim sąd krajowy stwierdzi zaistnienie takiej sytuacji, musi być on przekonany, że taka sama oczywistość zachodziłaby również w opinii sądów innych państw członkowskich i Trybunału Sprawiedliwości. Jedynie wtedy, gdy spełnione są te przesłanki, sąd krajowy może zaniechać przedłożenia tego pytania Trybunałowi i rozstrzygnąć je na własną odpowiedzialność. 17 Jednakże istnienie takiej możliwości należy oceniać z uwzględnieniem cech charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności, jakie sprawia jego wykładnia. 18 Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę, że akty prawa wspólnotowego są redagowane w wielu językach i że różne wersje językowe są na równi autentyczne; wykładnia przepisu prawa wspólnotowego wymaga zatem porównania poszczególnych wersji językowych. 19 Następnie należy zauważyć, że nawet w przypadku dokładnej zgodności wersji językowych prawo wspólnotowe stosuje właściwą sobie terminologię.

Ponadto należy podkreślić, że pojęcia prawne nie mają koniecznie tej

samej treści w prawie wspólnotowym i w poszczególnych

systemach prawa krajowego.

20 Wreszcie

każdy przepis prawa wspólnotowego powinien być ujmowany w swoim

kontekście i interpretowany w świetle wszystkich przepisów

tego prawa, jego celów i stanu rozwoju w czasie, gdy dany

przepis ma zostać zastosowany.

21 W świetle

całości powyższych rozważań należy odpowiedzieć Corte suprema di

cassazione, iż art. 177 akapit trzeci należy interpretować

w ten sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu

według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy

powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia

swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że

podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis

prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał, lub

że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie

pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie

takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech

charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności,

jakie sprawia jego wykładnia, oraz niebezpieczeństwa rozbieżności

w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty.

W przedmiocie kosztów

22 Koszty

poniesione przez rząd Republiki Włoskiej, przez rząd Królestwa

Niderlandów i przez Komisję Wspólnot Europejskich, które

przedłożyły uwagi Trybunałowi, nie podlegają zwrotowi.

Dla

stron postępowania przed Corte suprema di cassazione niniejsze

postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii

podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie

o kosztach.

Z powyższych względów

Trybunał,

rozstrzygając

w przedmiocie pytania przedłożonego mu przez Corte suprema di

cassazione postanowieniem z dnia 27 marca 1981 r.,

orzeka, co następuje:

Artykuł 177

akapit trzeci traktatu EWG powinien być interpretowany w ten

sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według

prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy powstaje

przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia swojego

obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione

pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa

wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał, lub że

prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie

pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie

takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech

charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności,

jakie sprawia jego wykładnia, oraz niebezpieczeństwa rozbieżności

w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty.

Mertens de Wilmars

Bosco

Touffait

Due

Pescatore Mackenzie

Stuart

O’Keeffe

Koopmans

Everling Chloros

Grévisse

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 6 października 1982 r.

Sekretarz

Prezes

P. Heim

J. Mertens de Wilmars

* Język postępowania: włoski.