Wyrok Trybunału z dnia 5 lutego 1963 r.

WYROK TRYBUNAŁU

z dnia 5 lutego 1963 r.( * )

W sprawie 26/62

mającej

za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 177 akapit

pierwszy lit. a) i art. 177 akapit trzeci Traktatu

ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą, przez Tariefcommissie,

niderlandzki sąd administracyjny orzekający w ostatniej instancji

w postępowaniu spornym w sprawach finansowych, wniosek

o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu

między

spółką NV Algemene Transport‑ en Expeditie Onderneming van Gend & Loos ,

z siedzibą w Utrechcie,

reprezentowaną przez H. G. Stibbe’a i L. F. D. ter Kuile’a, adwokatów w Amsterdamie,

z adresem do doręczeń w konsulacie Niderlandów w Luksemburgu,

a

niderlandzką administracją celną,

reprezentowaną przez inspektora ds. ceł i akcyzy w Zaandam,

z adresem do doręczeń w ambasadzie Niderlandów w Luksemburgu,

orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie następujących kwestii:

1) Czy art. 12 traktatu EWG jest skuteczny w stosunkach

wewnętrznych, to znaczy czy podmiotom prawa przysługują na podstawie

tego postanowienia uprawnienia podlegające ochronie sądowej;

2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy obłożenie przywozu przez skarżącą

w postępowaniu przed sądem krajowym z Republiki Federalnej

Niemiec do Niderlandów mocznika formaldehydowego cłem w wysokości

8% stanowiło podwyższenie cła niezgodne z art. 12 traktatu

EWG, czy chodziło w tym przypadku o racjonalną modyfikację cła

obowiązującego przed 1 marca 1960 r., której, jakkolwiek

oznaczała ona podwyżkę z rachunkowego punktu widzenia, nie można

uznać za podlegająca zakazowi ustanowionemu w art. 12,

TRYBUNAŁ,

w składzie:

A. M. Donner, prezes,

L. Delvaux i R. Rossi, prezesi izb,

O. Riese, Ch. L. Hammes (sprawozdawca), A. Trabucchi i R. Lecourt, sędziowie,

rzecznik generalny: K. Roemer,

sekretarz: A. Van Houtte,

wydaje następujący

Wyrok

[…]

Motywy

I – W przedmiocie postępowania

Zważywszy,

że nie podniesiono żadnego zarzutu co do prawidłowości postępowania

w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie

prejudycjalnym, skierowanego do Trybunału na podstawie art. 177

traktatu EWG przez Tariefcommissie, będący sądem w rozumieniu tego

postanowienia;

oraz że wniosek nie daje w tym względzie podstaw do podniesienia jakiegokolwiek zarzutu z urzędu.

II – W przedmiocie pierwszego pytania

A – Co do właściwości Trybunału

Zważywszy,

że rząd niderlandzki i rząd belgijski kwestionują właściwość

Trybunału, gdyż ich zdaniem w niniejszym przypadku chodzi

o wniosek dotyczący nie wykładni, lecz stosowania traktatu

w ramach niderlandzkiego porządku konstytucyjnego;

że

w szczególności Trybunał nie ma ich zdaniem kompetencji do

rozstrzygania kwestii pierwszeństwa, jakie należałoby ewentualnie

przypisać postanowieniom traktatu EWG przed ustawodawstwem niderlandzkim

lub innymi umowami zawartymi przez Niderlandy i włączonymi do ich

krajowego porządku prawnego; że rozstrzygnięcie tej kwestii należy ich

zdaniem, z zastrzeżeniem ewentualnej skargi wniesionej na warunkach

określonych w art. 169 i 170 traktatu, do wyłącznej

kompetencji sądów krajowych;

zważywszy

jednakże, że w niniejszym przypadku zadaniem Trybunału nie jest

orzekanie o stosowaniu traktatu zgodnie z zasadami

niderlandzkiego prawa wewnętrznego, co pozostaje we właściwości sądów

krajowych, lecz że żąda się od niego, na podstawie art. 177

lit. a) traktatu, jedynie określenia skutków, jakie wywołuje

art. 12 tego traktatu w ramach prawa wspólnotowego oraz

z punktu widzenia jego wpływu na sytuację jednostek;

że w związku z tym zarzut powyższy pozbawiony jest podstaw prawnych;

zważywszy,

że rząd belgijski podnosi zarzut braku właściwości Trybunału również

z tego względu, iż odpowiedź, jakiej mógłby on udzielić na pierwsze

pytanie Tariefcommissie, nie miałaby związku z rozstrzygnięciem

zawisłego przed tym sądem sporu;

zważywszy

jednakże, że do uznania właściwości Trybunału w niniejszej sprawie

konieczne i wystarczające będzie, jeżeli okaże się

w dostatecznym z prawnego punktu widzenia stopniu, iż

postawione pytanie dotyczy wykładni traktatu;

że

względy, którymi kierował się sąd krajowy, formułując pytania,

a także znaczenie, jakie zamierza im nadać w ramach sporu

poddanego jego rozstrzygnięciu, nie podlegają ocenie Trybunału;

zważywszy, że jak wynika ze sformułowania postawionych pytań, dotyczą one wykładni traktatu;

że w związku z tym mieszczą się one w zakresie właściwości Trybunału;

że ten zarzut jest również bezzasadny.

B – Co do istoty

Zważywszy,

że Tariefcommissie stawia, po pierwsze, pytanie, czy art. 12

traktatu jest bezpośrednio skuteczny w prawie wewnętrznym,

w tym sensie, że jednostki pochodzące z państw członkowskich

mogłyby na podstawie tego postanowienia dochodzić praw podlegających

ochronie sądów krajowych;

zważywszy, że

odpowiedź na pytanie, czy postanowienia umowy międzynarodowej wywołują

takie skutki, wymaga wzięcia pod uwagę jej ducha, systematyki

i brzmienia;

zważywszy, że cel traktatu

EWG, jakim jest utworzenie wspólnego rynku, którego funkcjonowanie

wpływać będzie bezpośrednio na sytuację podmiotów prawa we Wspólnocie,

wymaga, by traktat ten był czymś więcej niż tylko umową ustanawiającą

wzajemne zobowiązania umawiających się państw;

że

takie stanowisko znajduje potwierdzenie w preambule do traktatu,

która, sięgając dalej niż tylko rządów, odwołuje się do narodów,

a konkretniej w fakcie ustanowienia organów wyposażonych

w uprawnienia władcze, których wykonywanie wywiera wpływ zarówno na

państwa członkowskie, jak i na ich obywateli;

że,

jak należy poza tym zaznaczyć, jednostki pochodzące z państw

zjednoczonych we Wspólnocie mają możliwość współuczestniczyć, za

pośrednictwem Parlamentu Europejskiego i Komitetu

Ekonomiczno‑Społecznego, w funkcjonowaniu tej Wspólnoty;

że

ponadto rola, jaką Trybunał Sprawiedliwości odgrywa w ramach

art. 177, którego celem jest zapewnienie jednolitej interpretacji

traktatu przez sądy krajowe, świadczy o tym, iż państwa

członkowskie nadały prawu wspólnotowemu moc wiążącą, na którą pochodzące

z nich jednostki mogą się przed tymi sądami powoływać;

że

wobec powyższego należy uznać, iż Wspólnota stanowi nowy porządek

prawny w prawie międzynarodowym, na rzecz którego państwa

ograniczyły, jakkolwiek tylko w wąskich dziedzinach, swoje prawa

suwerenne, i którego normy znajdują zastosowanie nie tylko do

państw członkowskich, ale i pochodzących z nich jednostek;

że

w związku z tym prawo wspólnotowe, niezależne od

ustawodawstwa państw członkowskich, nie tylko nakłada na jednostki

zobowiązania, lecz może również być źródłem uprawnień stanowiących

element statusu prawnego tych jednostek;

że

nie muszą to być uprawnienia nadane wprost w traktacie, lecz że

powstają one również jako skutek zobowiązań, które traktat nakłada

w sposób ściśle określony zarówno na jednostki, jak i na

państwa członkowskie oraz instytucje wspólnotowe;

zważywszy,

że biorąc pod uwagę systematykę postanowień traktatu w zakresie

ceł i opłat o skutku równoważnym, należy podkreślić, iż

art. 9, który za podstawę Wspólnoty przyjmuje unię celną, wprowadza

jako zasadę podstawową zakaz stosowania tych ceł i opłat;

że

zasada ta znajduje się na początku części traktatu ustanawiającej

„podstawy Wspólnoty”; że art. 12 stanowi jej wyraz i środek do

jej wdrożenia;

zważywszy, że sformułowanie

art. 12 ustanawia jasny i bezwarunkowy zakaz, nie będący

zobowiązaniem do działania, lecz do niedziałania;

że

ponadto państwa nie zgłosiły do tego zobowiązania zastrzeżeń

uzależniających jego wykonanie od wydania jakiegokolwiek aktu prawa

wewnętrznego;

że z samej swej natury

zakaz ten może z powodzeniem wywoływać skutki bezpośrednio

w sferze stosunków prawnych między państwami członkowskimi

a podlegającymi ich kompetencji podmiotami prawa;

zważywszy, że stosowanie art. 12 nie wymaga działań prawodawczych ze strony państw;

że

z okoliczności, iż postanowienie to wymienia państwa członkowskie

jako zobowiązane do niedziałania, nie wynika, by jednostki pochodzące

z tych państw nie mogły czerpać z niego uprawnień;

zważywszy

ponadto, że podniesiony przez trzy rządy, które w pismach

procesowych przedstawiły Trybunałowi uwagi, argument oparty na

art. 169 i 170 traktatu jest chybiony;

bowiem

okoliczność, iż traktat w powyższych artykułach pozwala Komisji

i państwom członkowskim na wniesienie do Trybunału sprawy przeciwko

państwu, które nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań, nie oznacza, że

jednostki nie mogą się w razie konieczności powołać na te

zobowiązania przed sądem krajowym, podobnie jak fakt, iż traktat daje

Komisji środki pozwalające zapewnić wywiązywanie się przez jednostki

z ich obowiązków, nie wyklucza możliwości powoływania się na

naruszenie tych obowiązków w sporach pomiędzy takimi jednostkami

przed sądami krajowymi;

że ograniczenie

możliwości przeciwdziałania naruszaniu przez państwa członkowskie

art. 12 wyłącznie do postępowań na podstawie art. 169

i 170 skutkowałoby brakiem jakiejkolwiek bezpośredniej ochrony

sądowej indywidualnych praw jednostek pochodzących z tych państw;

że

zastosowanie tych artykułów mogłoby okazać się nieskuteczne, gdyby

nastąpiło już po wykonaniu decyzji krajowej wydanej z naruszeniem

postanowień traktatu;

że staranność

jednostek zainteresowanych ochroną ich praw zapewnia skuteczną kontrolę,

dodatkową w stosunku do kontroli, jaką art. 169 i 170

powierzają Komisji i państwom członkowskim;

zważywszy,

że jak wynika z powyższych rozważań, zgodnie z duchem,

systematyką i brzmieniem traktatu art. 12 należy interpretować

w ten sposób, iż jest on bezpośrednio skuteczny i stanowi

źródło uprawnień indywidualnych podlegających ochronie sądów krajowych.

III – W przedmiocie drugiego pytania

A – Co do właściwości Trybunału

Zważywszy,

że zgodnie z uwagami przedstawionymi przez rządy belgijski

i niderlandzki pytanie to zostało tak sformułowane, iż odpowiedź na

nie zdaje się wymagać zbadania przez Trybunał klasyfikacji taryfowej

mocznika formaldehydowego importowanego do Niderlandów, co do której Van

Gend & Loos i inspektor ds. ceł i akcyzy w Zaandam

stoją, w oparciu o Tariefbesluit z 1947 r., na

odmiennych stanowiskach;

że postawiony

problem nie wymaga ich zdaniem interpretacji traktatu, lecz dotyczy

przypadku zastosowania niderlandzkiego ustawodawstwa celnego do

klasyfikacji aminoplastów, co nie mieści się w zakresie

właściwości, jaką art. 177 lit. a) nadaje sądownictwu

wspólnotowemu;

że w związku z tym wniosek Tariefcommissie wykracza ich zdaniem poza właściwość Trybunału;

zważywszy

jednakże, że w rzeczywistości pytanie postawione przez

Tariefcommissie dotyczy tego, czy z prawnego punktu widzenia skutek

w postaci podwyższenia cła na określony produkt, nie spowodowany

podwyżką stawki celnej, lecz ponownym zaklasyfikowaniem towaru po

zmianie jego klasyfikacji taryfowej, jest sprzeczny z zakazem

ustanowionym w art. 12 traktatu;

zważywszy,

że postawione pytanie, rozumiane w ten sposób, dotyczy wykładni

tego postanowienia traktatu, a dokładnie znaczenia, jakie należy

nadać pojęciu ceł obowiązujących przed wejściem w życie traktatu;

że w związku z tym udzielenie odpowiedzi na pytanie mieści się we właściwości Trybunału.

B – Co do istoty

Zważywszy,

że jak wynika z treści i systematyki art. 12 traktatu,

stwierdzenie, czy cła lub opłaty o skutku równoważnym zostały

podwyższone z naruszeniem zawartego tam zakazu, wymaga wzięcia pod

uwagę ceł i opłat rzeczywiście obowiązujących w dniu wejścia

w życie traktatu;

zważywszy ponadto, że

z punktu widzenia zakazu ustanowionego w art. 12

traktatu niezgodna z prawem podwyżka może wynikać zarówno ze zmiany

układu taryfy, skutkującej zaklasyfikowaniem produktu do pozycji

taryfowej obłożonej wyższym cłem, jak i z podwyższenia,

w ścisłym tego słowa znaczeniu, stawki celnej;

zważywszy,

że bez znaczenia jest, z jakiego powodu nastąpiło podwyższenie

cła, jeżeli tylko ten sam produkt został w tym samym państwie

członkowskim obłożony wyższą stawką celną po wejściu w życie

traktatu;

że zastosowanie art. 12,

zgodnie z nadaną mu powyżej wykładnią, należy do kompetencji sądu

krajowego, którego zadaniem będzie zbadać, czy podlegający opłacie

celnej produkt, w tym przypadku mocznik formaldehydowy pochodzący

z Republiki Federalnej Niemiec, został, ze względu na wprowadzone

w Niderlandów w życie decyzje celne, obłożony cłem przywozowym

wyższym niż obowiązujące w stosunku do tego produktu w dniu

1 stycznia 1958 r.;

że Trybunał

nie ma kompetencji do badania słuszności przedstawionych mu

w trakcie postępowania rozbieżnych twierdzeń na ten temat, lecz

musi pozostawić je do rozpatrzenia przez organy krajowe.

IV – W przedmiocie kosztów

Zważywszy,

że koszty poniesione przez Komisję EWG i państwa członkowskie,

które przedstawiły Trybunałowi uwagi, nie podlegają zwrotowi;

że

dla stron postępowania przed Tariefcommissie niniejsze postępowanie ma

charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej

w sporze zawisłym przed tym sądem; do niego zatem należy

rozstrzygnięcie o kosztach;

z powyższych względów:

uwzględniając akta sprawy;

po zapoznaniu się ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy;

po zapoznaniu się z uwagami ustnymi strony skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym oraz Komisji EWG;

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego;

uwzględniając art. 9, 12, 14, 169, 170 i 177 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą;

uwzględniając Protokół w sprawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej;

uwzględniając regulamin Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich;

TRYBUNAŁ,

rozstrzygając

w przedmiocie wniosku złożonego mu w trybie prejudycjalnym

przez Tariefcommissie postanowieniem z dnia 16 sierpnia

1962 r., orzeka, co następuje:

1) Artykuł 12 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą jest

bezpośrednio skuteczny i stanowi dla podmiotów prawa źródło

uprawnień indywidualnych podlegających ochronie sądów krajowych.

2) Stwierdzenie, czy cła lub opłaty o skutku równoważnym zostały podwyższone

z naruszeniem zakazu zawartego w art. 12 traktatu, wymaga

wzięcia pod uwagę ceł i opłat rzeczywiście obowiązujących

w omawianym państwie członkowskim w chwili wejścia

w życie traktatu;

podwyżka

taka może wynikać zarówno ze zmiany układu taryfy, skutkującej

zaklasyfikowaniem produktu do pozycji taryfowej obłożonej wyższym cłem,

jak i z podwyższenia stawki celnej.

3) Rozstrzygnięcie o kosztach niniejszego postępowania należy do Tariefcommissie. Orzeczono w Luksemburgu w dniu 5 lutego 1963 r.

Donner

Delvaux

Rossi

Riese

Hammes Trabucchi

Lecourt

Odczytano na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 5 lutego 1963 r.

Sekretarz

Prezes

A. Van Houtte

A. M. Donner

* Język postępowania: niderlandzki.