© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, https://www.gov.pl/web/diplomacy [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 246
Grudzień 2020 r.
Słowenia p. Chorwacji (dec.) [Wielka Izba] – skarga nr 54155/16
Decyzja z 18.11.2020 r. [Wielka Izba]
Art. 33
Skarga międzypaństwowa
Brak jurysdykcji do zbadania skargi międzypaństwowej dochodzącej praw podmiotu prawnego, którego nie można zakwalifikować jako „pozarządowego”
Art. 34
Ofiara
Brak jurysdykcji do zbadania skargi międzypaństwowej dochodzącej praw podmiotu prawnego, którego nie można zakwalifikować jako „pozarządowego”
Fakty – Bank Lublański (Ljubljanska Banka) jest osobą prawną, która została znacjonalizowana przez państwo słoweńskie. Nie był on w stanie ściągnąć należności od dłużników w Chorwacji, rzekomo z powodu bezczynności po stronie sądów i innych władz chorwackich oraz z powodu nakładania różnych innych przeszkód prawnych.
We wcześniejszej sprawie Ljubljanska Banka D.D. p. Chorwacji (dec.) Trybunał uznał, że przedmiotowy bank nie jest organizacją „pozarządową” w rozumieniu art. 34, a zatem nie był uprawniony do złożenia skargi indywidualnej do Trybunału. Rząd słoweński złożył następnie skargę międzypaństwową przeciwko Chorwacji w związku z niemożnością ściągnięcia długów przez bank, zarzucając liczne naruszenia Konwencji.
Prawo – Art. 33:
a) Czy Trybunał może zbadać zastrzeżenie dotyczące zgodności z art. 33 na etapie dopuszczalności Z jednej strony skarga międzypaństwowa może być odrzucona jako niedopuszczalna na podstawie art. 35 jedynie z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych i niedotrzymania terminu 6 miesięcy: inne wymogi dopuszczalności są zastrzeżone do badania w ramach przedmiotu skargi na etapie po stwierdzeniu dopuszczalności. Z drugiej strony sformułowanie art. 33 i 35 nie może być interpretowane w sposób uniemożliwiający ustalenie przez Trybunał już na etapie badania dopuszczalności, zgodnie z ogólnymi zasadami dotyczącymi wykonywania swej jurysdykcji przez trybunały międzynarodowe, czy jest on właściwy do zajęcia się przedłożoną mu sprawą. Innymi słowy, Trybunał może odrzucić skargę międzypaństwową bez uznania jej za dopuszczalną, jeśli od samego początku jest jasne, że jest ona całkowicie nieuzasadniona lub z innych powodów nie spełnia wymogów dotyczących podniesienia rzeczywistego zarzutu w rozumieniu art. 33 Konwencji. Takie podejście jest zgodne również z zasadą ekonomiki procesowej.
W niniejszej sprawie podniesiona kluczowa kwestia wstępna – czy Trybunał może zbadać skargę międzypaństwową dochodzącą praw podmiotu prawnego, który prima facie nie jest pozarządowy – nie jest objęta zakresem któregokolwiek z wymogów dopuszczalności określonych w art. 35. Po pierwsze, kwestii tej nie można zrównywać z wymogiem zgodności skargi ratione personae. Rząd słoweński niewątpliwie jest uprawniony do złożenia skargi międzypaństwowej na podstawie art. 33; ponadto nie musi być on w żaden sposób poszkodowany, nawet pośrednio, na skutek zarzucanych naruszeń. Nie twierdzono też nigdy, że zarzucanych naruszeń nie można przypisać władzom pozwanej wysokiej układającej się strony. Ponadto, nawet jeśli podniesiona w sprawie kluczowa kwestia wstępna jest bezpośrednio związana z przedmiotem skargi, nie może być ona zrównana także z kwestią zgodności ratione materiae, gdyż ten wymóg dopuszczalności zawsze był rozumiany jako odnoszący się wyłącznie do materialnej treści praw gwarantowanych przez Konwencję i Protokoły do niej.
Kluczowa kwestia stanowi więc materię, która dotyczy jurysdykcji Trybunału w rozumieniu art. 32, a nie kwestię dopuszczalności w wąskim rozumieniu tego terminu. W istocie kwestia, czy Konwencja jako traktat praw człowieka może tworzyć prawa podstawowe dla podmiotów będących własnością państwa i prowadzonych przez państwo, wykracza poza granice mechanizmu konwencyjnego i dotyczy ogólnej kwestii prawa międzynarodowego, zwłaszcza w świetle powszechnie uznanego szczególnego charakteru traktatów praw człowieka.
W sumie zachodzi rzeczywisty spór co do jurysdykcji Trybunału w rozumieniu art. 32 ust. 2, który może być rozstrzygnięty na każdym etapie postępowania. Trybunał nie musi uznawać niniejszej skargi za dopuszczalną, by móc rozpatrzyć tę kluczową kwestię.
b) Czy art. 33 zezwala na dochodzenie przez skarżący rząd praw organizacji, która nie jest „pozarządowa” dla celów art. 34 Skarżący rząd sugerował, że do skarg indywidualnych powinny mieć zastosowanie inne kryteria niż do międzypaństwowych, a jedynymi podmiotami prawnymi wyłączonymi z możliwości korzystania z mechanizmu międzypaństwowego na podstawie art. 33 byłyby instytucje państwowe w wąskim rozumieniu tego pojęcia, będące częściami składowymi tego państwa i wykonujące władztwo publiczne w jego imieniu. Inne podmioty prawne, które nie kwalifikują się jako „pozarządowe” na podstawie art. 34, nadal mogłyby dochodzić swych praw poprzez układające się państwo za pomocą skargi międzypaństwowej.
Trybunał nie został przekonany do tego podejścia z trzech powodów:
1Utrwaloną zasadą interpretacji Konwencji jest zasada, że Konwencję należy odczytywać całościowo, a jej artykuły powinny być interpretowane w sposób promujący wewnętrzną spójność i harmonię między jej przepisami. Ma to zastosowanie nie tylko do merytorycznych postanowień Konwencji, ale także do postanowień jurysdykcyjnych i proceduralnych – w niniejszej sprawie art. 1, 33 i 34.
2Trybunał uwzględnił szczególny charakter Konwencji jako instrumentu skutecznej ochrony praw człowieka, wyrażony zarówno w art. 1, jak i preambule Konwencji oraz powszechnie uznany w prawie międzynarodowym. Logiką traktatu praw człowieka jest to, że układające się państwa nie mają własnego interesu i nie dochodzą swych indywidualnych korzyści. Zgodnie z samą istotą Konwencji nawet w skardze międzypaństwowej zawsze chodzi o jednostkę, która jest bezpośrednio lub pośrednio i w pierwszej kolejności „pokrzywdzona” przez naruszenie, a nie o państwo. Innymi słowy, posiadaczami praw na podstawie Konwencji mogą być jedynie osoby, grupy jednostek oraz podmioty prawne, które kwalifikują się jako „organizacje pozarządowe” w rozumieniu art. 34, a nie układające się państwo lub inny podmiot prawny, który należy uważać za organizację rządową.
3Co się tyczy szczególnego celu art. 33, istnieją dwie podstawowe kategorie skarg międzypaństwowych: skargi odnoszące się do ogólnych kwestii mające na celu ochronę porządku publicznego w Europie oraz skargi, w których państwo zaskarża naruszanie przez inną układającą się stronę podstawowych praw człowieka jednej lub większej liczby jasno określonych lub możliwych do zidentyfikowania osób. Niniejsza skarga – mająca na celu ochronę interesów jednego konkretnego podmiotu prawnego w ściśle określonych postępowaniach i dochodząca słusznego zadośćuczynienia w jego imieniu – należy do tej drugiej kategorii. Jeśli jednak w sprawie międzypaństwowej przyznawane jest słuszne zadośćuczynienie, powinno być ono zawsze na korzyść indywidualnej ofiary, a nie na korzyść państwa. Jeśliby Trybunał stwierdził naruszenie w sprawie wytoczonej przez państwo na podstawie art. 33 w imieniu podmiotu nieposiadającego wystarczającej instytucjonalnej i operacyjnej niezależności od tego państwa i jeśliby zasądził kwotę słusznego zadośćuczynienia, wówczas ostatecznym beneficjentem wyroku Trybunału byłoby to samo państwo i nikt inny.
Trybunał przypomniał również, że warunki dopuszczalności różnych skarg do Trybunału mogą się różnić od warunków mających zastosowanie przed sądami Unii Europejskiej. Z tego względu odwołanie się przez skarżący rząd do ich wyroków nie może mieć rozstrzygającego przełożenia na wykładnię art. 34.
W świetle powyższego art. 33 nie zezwala na dochodzenie przez skarżący rząd praw podmiotu prawnego, który nie kwalifikuje się jako „organizacja pozarządowa” i jako taki nie jest uprawniony do złożenia skargi indywidualnej na podstawie art. 34.
c) Czy Trybunał może zbadać skargę na podstawie art. 33 Odnośnie do statusu banku na podstawie art. 34 Trybunał nie dostrzega powodów do odstąpienia od swych stwierdzeń przyjętych w sprawie Ljubljanska Banka D.D. p. Chorwacji (dec.).
Nawet jeśli Bank Lublański jest odrębnym podmiotem prawnym, który nie uczestniczy w wykonywaniu uprawnień władczych, jest własnością państwa słoweńskiego, które dowolnie dysponuje jego aktywami, i jest kontrolowany przez agencję słoweńskiego rządu. Poza państwem nie ma innych klientów ani aktywnych udziałowców. Ponadto w sprawie Ališić i Inni p. Bośni i Hercegowinie et al. Trybunał orzekł, że państwo słoweńskie jest odpowiedzialne za dług odpowiedniego miejscowego oddziału Banku Lublańskiego wobec dwojga skarżących. Choć ustalenia te zostały poczynione w innym kontekście, stanowi to istotne kryterium w kontekście określania, czy podmiot prawny może być uznany za „pozarządowy”.
Bank Lublański nie korzysta z wystarczającej niezależności instytucjonalnej i operacyjnej od państwa, a zatem nie jest „organizacją pozarządową” dla celów art. 34. Jako taki nie ma prawa do złożenia skargi indywidualnej. Stosownie do tego art. 33 nie uprawnia Trybunału do zbadania skargi międzypaństwowej zarzucającej naruszenie jakiegokolwiek prawa ustanowionego Konwencją w odniesieniu do tego podmiotu prawnego.
Rozstrzygnięcie: brak jurysdykcji do rozpoznania skargi.
(Zobacz także Cypr p. Turcji (słuszne zadośćuczynienie) [WI], nr 25781/94, 12 maja 2014 r., Nota informacyjna nr 174; Ališić i Inni p. Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Serbii, Słowenii i „byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii” [WI], nr 60642/08, 16 lipca 2014 r., Nota informacyjna nr 176; Ljubljanska Banka D.D. p. Chorwacji (dec.), nr 29003/07, 12 maja 2015 r.)
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
Tekstas iš mūsų archyvo (Europos Žmogaus Teisių Teismo HUDOC duomenų bazė). © Council of Europe / European Court of Human Rights. Reuse permitted with attribution; the Court's translations into languages other than English and French are not authoritative.