Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C‑358/12
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (Włochy) postanowieniem z dnia 15 marca 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 lipca 2012 r., w postępowaniu:
Consorzio Stabile Libor Lavori Pubblici
przeciwko
Comune di Milano,
przy udziale:
Pascolo Srl,
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: A. Rosas, pełniący obowiązki prezesa dziesiątej izby, D. Šváby i C. Vajda (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: M. Wathelet,
sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 lipca 2013 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
1Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 49 TFUE, 56 TFUE i 101 TFUE.
2Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Consorzio Stabile Libor Lavori Pubblici (zwanym dalej „Liborem”) a Comune di Milano, dotyczącego decyzji tej ostatniej o unieważnieniu ostatecznego udzielenia Liborowi zamówienia publicznego na roboty budowlane z uwagi na fakt, że Libor naruszył ciążące na nim zobowiązania w zakresie uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie wynoszącej 278 EUR.
3Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. L 134, s. 114), zmieniona rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1177/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (Dz.U. L 314, s. 64, zwana dalej „dyrektywą 2004/18”), stanowi w motywie 2:
„Udzielanie zamówień, na które w państwach członkowskich zawarte zostały umowy w imieniu państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych podmiotów prawa publicznego, podlega poszanowaniu zasad traktatu, a w szczególności zasady swobody przepływu towarów, swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług, a także zasad, które się z nich wywodzą, takich jak: zasada równego traktowania, zasada niedyskryminacji, zasada wzajemnej uznawalności, zasada proporcjonalności oraz zasada przejrzystości. Niemniej jednak w przypadku zamówień publicznych powyżej pewnej wartości wskazane jest opracowanie wspólnotowych przepisów koordynujących krajowe procedury udzielania takich zamówień, które będą oparte na tych zasadach w sposób umożliwiający ich skuteczne wdrożenie oraz zapewniający otwarcie zamówień publicznych na konkurencję. Wspomniane przepisy służące koordynacji powinny być zatem interpretowane zgodnie z wymienionymi powyżej regułami i zasadami oraz innymi regułami traktatu”.
4Artykuł 7 tej dyrektywy przewiduje kwoty progowe, powyżej których ustanowione w niej zasady koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi znajdują zastosowanie. W odniesieniu do zamówień publicznych na roboty budowlane art. 7 lit. c) wskazanej dyrektywy określa obowiązujący próg w wysokości 4 845 000 EUR.
5Artykuł 45 dyrektywy 2004/18 dotyczy kryteriów kwalifikacji podmiotowej związanych z podmiotową sytuacją kandydata lub oferenta. Ustęp 2 tego artykułu stanowi:
„Z udziału w zamówieniu można wykluczyć każdego wykonawcę, który:
[…]
e) nie wypełnił zobowiązań dotyczących opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami prawnymi kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, lub zgodnie z przepisami prawnymi kraju instytucji zamawiającej;
f) nie wypełnił zobowiązań dotyczących płatności podatków, zgodnie z przepisami prawnymi kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub zgodnie z przepisami prawnymi kraju instytucji zamawiającej;
[…]
Zgodnie z przepisami prawa krajowego oraz uwzględniając przepisy prawa wspólnotowego, państwa członkowskie określają warunki wykonania przepisów niniejszego ustępu”.
6Decreto legislativo n. 163 – Codice dei contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture in attuazione delle direttive 2004/17/CE e 2004/18/CE (dekret ustawodawczy nr 163 – kodeks zamówień publicznych na roboty budowlane, usługi i dostawy w wykonaniu dyrektyw 2004/17/WE i 2004/18/WE) z dnia 12 kwietnia 2006 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 100 z dnia 2 maja 2006 r.), zmieniony dekretem z mocą ustawy nr 70 z dnia 13 maja 2011 r. (GURI nr 110 z dnia 13 maja 2011 r., s. 1), zastąpiony ustawą na mocy ustawy nr 106 z dnia 12 lipca 2011 r. (GURI nr 160 z dnia 12 lipca 2011 r., s. 1, zwany dalej „dekretem ustawodawczym nr 163/2006”) reguluje we Włoszech ogół postępowań z zakresu zamówień publicznych w sektorach robót publicznych, usług i dostaw.
7Dekret ustawodawczy nr 163/2006 zawiera w części II wśród zasad obowiązujących niezależnie od wartości umowy art. 38 określający ogólne warunki udziału w postępowaniach w sprawie udzielenia koncesji oraz zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi. Artykuł 38 ust. 1 lit. i) tego dekretu stanowi:
„1. Wykluczone z udziału w postępowaniach dotyczących udzielenia koncesji oraz zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi są osoby, a także nie można powierzać zamówień na zasadzie podwykonawstwa osobom ani zawierać umów dotyczących tych zamówień z osobami:
[…]
i) które w sposób poważny i ostatecznie wykazany naruszyły przepisy dotyczące opłacania składek na ubezpieczenie społeczne zgodnie z prawodawstwem włoskim lub państwa, w którym prowadzą działalność”.
8Artykuł 38 ust. 2 wskazanego dekretu ustawodawczego definiuje kryteria powagi naruszeń przepisów dotyczących uiszczania składek na rzecz zakładów ubezpieczeń społecznych. Przewiduje on w istocie, że do celów art. 38 ust. 1 lit. i) tegoż dekretu ustawodawczego za poważne uznawane są naruszenia uniemożliwiające wydanie zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami (documento unico di regolarità contributiva, zwanego dalej „DURC”).
9Naruszenia uniemożliwiające wydanie DURC są z kolei zdefiniowane w Decreto del ministero del lavoro e della previdenza sociale – che disciplina il documento unico di regolarità contributiva (dekrecie ministra pracy i zabezpieczeń społecznych w sprawie zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami) z dnia 24 października 2007 r. (GURI nr 279 z dnia 30 listopada 2007 r., s. 11). Zgodnie z art. 8 ust. 3 tego dekretu ministerialnego:
„Dla wyłącznych celów uczestnictwa w przetargach nie stoi na przeszkodzie wydaniu DURC różnica niebędąca poważną różnicą między kwotami należnymi a kwotami opłaconymi, w odniesieniu do każdego zakładu ubezpieczeniowego i każdej kasy ubezpieczeniowej sektora budowlanego. Nie uważa się za poważną różnicę między kwotami należnymi a kwotami opłaconymi różnicę wynoszącą nie więcej niż 5 % kwoty należnej za każdy okres wypłaty wynagrodzenia lub płatności składek lub w każdym razie różnicę poniżej kwoty 100 EUR z zastrzeżeniem, że kwota ta musi zostać zapłacona w ciągu trzydziestu dni od dnia wydania DURC”.
10Na podstawie ogłoszenia opublikowanego w dniu 6 czerwca 2011 r. Comune di Milano ogłosiła przetarg na udzielenie zamówienia, polegającego na „wykonaniu prac konserwacji nadzwyczajnej i montażu zabezpieczeń antywłamaniowych w budynkach mieszkalnych należących do gminy Mediolan”, które miało zostać przyznane według kryterium najniższej ceny w oparciu o wartość zamówienia wynoszącą 4 784 914,61 EUR.
11Pod karą wykluczenia ogłoszenie o przetargu nakazywało wyraźnie, by każdy oferent złożył oświadczenie, że spełnia ogólne wymagania pozwalające na uczestnictwo w przetargu, o których mowa w art. 38 dekretu ustawodawczego nr 163/2006.
12Libor zgłosił się do udziału w przetargu oraz złożył oświadczenie w myśl art. 38 ust. 1 lit. i) tego dekretu ustawodawczego, że „nie dopuścił się poważnych i ostatecznie wykazanych naruszeń przepisów dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zgodnie z prawodawstwem włoskim”.
13W wyniku postępowania Comune di Milano udzieliła zamówienia Liborowi, informując go o tej decyzji pismem z dnia 28 lipca 2011 r. Następnie przeprowadziła ona kontrolę oświadczenia złożonego przez wyłonionego wykonawcę. W tym celu uzyskała ona od właściwego organu administracji DURC, z którego wynikało, że Libor zalegał z zapłatą składek na ubezpieczenie społeczne w chwili zgłoszenia się do udziału w przetargu, gdyż w wymaganym terminie nie zapłacił składek za miesiąc maj 2011 r. w kwocie 278 EUR odpowiadających ogółowi składek należnych za ten miesiąc. Kwota ta została uregulowana przez Libor z opóźnieniem w dniu 28 lipca 2011 r.
14Uwzględniając naruszenie wynikające z DURC, Comune di Milano unieważniła ostateczne udzielenie zamówienia Liborowi i wykluczyła go z postępowania. Nowym wykonawcą zamówienia została Pascolo Srl.
15Libor zaskarżyło tę decyzję o unieważnieniu do Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia, podnosząc w szczególności, że art. 38 ust. 2 rzeczonego dekretu ustawodawczego nr 163/2006 jest niezgodny z prawem Unii.
16Sąd odsyłający zauważa, że odnośny przetarg nie jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 2004/18 w zakresie, w jakim wartość zmówienia będącego przedmiotem postępowania głównego jest niższa niż próg określony w art. 7 lit. c) tej dyrektywy. Jego zdaniem jednak przetarg ten ma wymiar transgraniczny, co oznacza, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału podstawowe zasady traktatu FUE powinny zostać zachowane. W tym zakresie sąd ten wyraża wątpliwości co do zgodności art. 38 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 163/2006 z zasadami proporcjonalności i równego traktowania w prawie Unii.
17Zdaniem sądu odsyłającego, wprowadzając wyłącznie prawne kryterium „poważnego charakteru” naruszenia obowiązku opłacania składek wskazany przepis prowadzi do pozbawienia instytucji zamawiającej wszelkiego marginesu uznania w celu określenia, czy zostały spełnione kryteria udziału w postępowaniu dotyczące niezalegania ze składkami na ubezpieczenie społeczne. Takie wykluczenie jest samo w sobie zgodne z prawem Unii w zakresie, w jakim przyczynia się do umocnienia równego traktowania różnych podmiotów gospodarczych uczestniczących w przetargu.
18Jednakże sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością kryteriów wypracowanych przez ustawodawcę krajowego z zasadą proporcjonalności. Zauważa on, że warunek dotyczący zachowania przez przedsiębiorstwo obowiązków w zakresie uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne został ustanowiony w celu upewnienia się o wiarygodności, staranności i solidności przedsiębiorstwa będącego oferentem oraz prawidłowości jego zachowania względem własnych pracowników. Sąd odsyłający zastanawia się, czy w odniesieniu do szczególnego postępowania przetargowego naruszenie tego wymogu stanowi prawdziwie istotny wskaźnik braku wiarygodności przedsiębiorstwa. Chodzi tu bowiem o kryterium abstrakcyjne, które nie uwzględnia cech charakterystycznych szczególnego przetargu dotyczących jego przedmiotu i jego konkretnej wartości oraz wysokości obrotów i możliwości ekonomicznych i finansowych przedsiębiorstwa, które dopuściło się naruszenia. Ponadto wykluczenie przedsiębiorstwa z udziału w przetargu jest nieproporcjonalne, w przypadku gdy tak jak w postępowaniu głównym naruszenie dotyczy niewielkiej kwoty.
19Sąd odsyłający wyraża ponadto wątpliwości co do spójności warunków wykluczenia z udzielenia zamówienia z uwagi na niezapłacenie składek na ubezpieczenie społeczne z warunkami dotyczącymi zaległości w dziedzinie podatkowej, zgodnie z którymi wyłącznie naruszenia przewyższające kwotę 10 000 EUR można uznać za poważne.
20W tych okolicznościach Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy zasada proporcjonalności, wywodząca się ze swobody przedsiębiorczości oraz zasad niedyskryminacji i ochrony konkurencji, o których mowa w art. 49 [TFUE], 56 [TFUE] i 101 [TFUE] oraz związana z nią zasada racjonalności sprzeciwiają się obowiązywaniu prawa krajowego, które zarówno w przypadku zamówień powyżej, jak i poniżej progu [unijnego], uznają za poważne naruszenie obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych, które zostało ostatecznie wykazane, jeżeli naruszenie dotyczy kwoty przewyższającej 100 EUR i zarazem wyższej niż 5 % różnicy pomiędzy kwotami należnymi a kwotami zapłaconymi w odniesieniu do każdego okresu wypłaty wynagrodzeń lub płatności składek, w wyniku czego instytucja zamawiająca ma obowiązek wykluczenia z przetargu uczestnika, który dopuścił się takiego naruszenia, bez oceny innych aspektów obiektywnie świadczących o wiarygodności uczestnika przetargu jako strony umowy?”.
21Na wstępie należy zauważyć, że nawet jeśli, jak wskazano w pytaniu, przepisy krajowe będące przedmiotem po stępowania głównego znajdują zastosowanie do przetargów, których wartość jest zarówno wyższa, jak i niższa niż progi zamówień publicznych, określone w art. 7 dyrektywy 2004/18, wartość zamówienia publicznego będącego przedmiotem postępowania głównego jest niższa niż kwota wskazana w tym art. 7 lit. c).
22Ponadto, zarówno z treści tego pytania, jak i z uwag sądu odsyłającego, streszczonych w pkt 18 niniejszego wyroku wynika, że sąd ten zastanawia się w szczególności nad zachowaniem zasady proporcjonalności w przepisach krajowych będących przedmiotem postępowania głównego.
23W związku z tym w swym pytaniu sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 49 TFUE, 56 TFUE i 101 TFUE oraz zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją na przeszkodzie obowiązywaniu przepisów krajowych, które w odniesieniu do zamówień publicznych na roboty budowlane, których wartość jest niższa niż próg określony w art. 7 lit. c) dyrektywy 2004/18, zobowiązują instytucje zamawiające do wykluczenia z postępowania w sprawie udzielenia takiego zamówienia oferenta, który dopuścił się naruszenia w zakresie uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli różnica między należnymi kwotami a kwotami zapłaconymi przewyższa jednocześnie kwotę 100 EUR i 5 % należnych kwot.
24Należy przypomnieć na wstępie, że zastosowanie tej dyrektywy do zamówienia publicznego jest uzależnione od przesłanki, że szacunkowa wartość tego zamówienia osiąga odnośny próg określony w art. 7 wskazanej dyrektywy. W przeciwnym razie zastosowanie znajdują podstawowe i ogólne zasady traktatu, o ile dane zamówienie posiada pewne transgraniczne znaczenie w szczególności w świetle jego wagi i miejsca wykonania (zob. podobnie, w szczególności, wyrok Ordine degli Ingegneri della Provincia di Lecce i in., C‑159/11, EU:C:2012:817, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). Do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny w zakresie występowania takiego transgranicznego znaczenia (zob. podobnie wyrok Belgacom, C‑221/12, EU:C:2013:736, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
25Ponadto, chociaż zamówienie publiczne na roboty budowlane będące przedmiotem postępowania głównego nie osiąga progu zdefiniowanego w art. 7 lit. c) tej dyrektywy w zakresie, w jakim sąd odsyłający uważa, że zamówienie posiada pewne transgraniczne znaczenie, należy stwierdzić, że rzeczone podstawowe i ogólne zasady znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym.
26Jeśli chodzi o przepisy traktatu, do których odwołuje się sąd odsyłający, sytuacja wykluczenia z postępowania w sprawie udzielenia zamówienia publicznego taka jak w postępowaniu głównym nie stanowi porozumienia między przedsiębiorstwami, decyzji związków przedsiębiorstw ani uzgodnionej praktyki w rozumieniu art. 101 TFUE. Nie należy zatem badać przepisu krajowego takiego jak będący przedmiotem postępowania głównego w świetle tego artykułu.
27Natomiast, jak wynika z motywu 2 dyrektywy 2004/18, wśród zasad traktatu podlegających poszanowaniu przy udzielaniu zamówień publicznych znajdują się w szczególności zasady swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, a także zasada proporcjonalności.
28Co się tyczy art. 49 TFUE i 56 TFUE, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że artykuły te sprzeciwiają się wszelkim krajowym środkom, które – nawet jeśli są stosowane bez dyskryminacji ze względu na przynależność państwową – mogą zakazywać, utrudniać lub czynić mniej atrakcyjnym korzystanie przez obywateli Unii Europejskiej ze swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, które są zagwarantowane wskazanymi przepisami traktatu (zob. w szczególności wyrok Serrantoni i Consorzio stabile edili, C‑376/08, EU:C:2009:808, pkt 41).
29Co się tyczy zamówień publicznych w zakresie swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, w interesie Unii leży otwarcie przetargu na jak najszerszą konkurencję (zob. podobnie wyrok CoNISMa, C‑305/08, EU:C:2009:807, pkt 37). Tymczasem zastosowanie przepisu, który wyklucza z udziału w postępowaniach dotyczących udzielenia zamówień publicznych na roboty budowlane osoby, które w sposób poważny naruszyły przepisy krajowe dotyczące opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, takiego jak art. 38 ust. 1 lit. i) dekretu ustawodawczego nr 163/2006, może uniemożliwiać jak najszerszy udział oferentów w postępowaniach przetargowych.
30Taki krajowy przepis, który może uniemożliwiać udział oferentów w zamówieniu publicznym mającym pewne transgraniczne znaczenie, stanowi ograniczenie w rozumieniu art. 49 TFUE i 56 TFUE.
31Jednakże takie ograniczenie może być uzasadnione w zakresie, w jakim realizuje zgodny z prawem cel interesu ogólnego, oraz w zakresie, w jakim zachowuje zasadę proporcjonalności, to znaczy jest właściwe dla zagwarantowania realizacji tego celu i nie wykracza poza to co niezbędne dla jego osiągnięcia (zob. podobnie, wyrok Serrantoni i Consorzio stabile edili, EU:C:2009:808, pkt 44).
32W tym względzie przede wszystkim z postanowienia odsyłającego wynika, że celem założonym w odniesieniu do podstawy wykluczenia z zamówień publicznych zdefiniowanej w art. 38 ust. 1 lit. i) dekretu ustawodawczego nr 163/2006 jest upewnienie się o wiarygodności, staranności i solidności przedsiębiorstwa będącego oferentem oraz prawidłowości jego zachowania względem własnych pracowników. Należy uznać, iż upewnienie się, że oferent posiada takie cechy, stanowi zgodny z prawem cel interesu ogólnego.
33Ponadto należy stwierdzić, że podstawa wykluczenia taka jak przewidziana w art. 38 ust. 1 lit. i) dekretu ustawodawczego nr 163/2006 jest właściwa do zagwarantowania realizacji założonego celu, jako że zaleganie ze składkami na ubezpieczenie społeczne przez podmiot gospodarczy wskazuje na brak jego wiarygodności, staranności i solidności w zakresie przestrzegania obowiązków prawnych i socjalnych.
34Wreszcie, co się tyczy konieczności takiego środka, należy zauważyć, w pierwszej kolejności, że zdefiniowanie w przepisach krajowych precyzyjnego progu wykluczenia z udziału w zamówieniach publicznych, to znaczy różnicy między należnymi kwotami a kwotami zapłaconymi, która ma przewyższać jednocześnie 100 EUR i 5 % należnych kwot, gwarantuje nie tylko równe traktowanie oferentów, ale również pewność prawa, stanowiącą zasadę, której zachowanie jest przesłanką proporcjonalnego charakteru ograniczającego środka (zob. podobnie wyrok Itelcar i Fazenda Pública, C‑282/12, EU:C:2013:629, pkt 44).
35W drugiej kolejności, jeśli chodzi o wysokość rzeczonego progu wykluczenia, zdefiniowaną w przepisach krajowych, należy przypomnieć, że w odniesieniu do zamówień publicznych objętych zakresem stosowania dyrektywy 2004/18 art. 45 ust. 2 tej dyrektywy pozostawia stosowanie wskazanych przez niego przypadków wykluczenia uznaniu państw członkowskich, jak wynika ze zwrotu „z udziału w zamówieniu można wykluczyć”, który zawarty jest na początku tego przepisu i wyraźnie odsyła, w szczególności w lit. e) i f), do przepisów prawa krajowego [zob. w odniesieniu do art. 29 dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. L 209, s. 1), wyrok La Cascina i in., C‑226/04 i C‑228/04, EU:C:2006:94, pkt 21]. Ponadto na mocy akapitu drugiego tego art. 45 ust. 2 państwa członkowskie określają warunki wykonania przepisów tego ustępu zgodnie z przepisami prawa krajowego oraz uwzględniając przepisy prawa Unii.
36W rezultacie art. 45 ust. 2 dyrektywy 2004/18 nie ma na celu jednolitego stosowania na szczeblu Unii wymienionych tam podstaw wykluczenia, ponieważ państwa członkowskie mają prawo do niestosowania w ogóle tych podstaw wykluczenia lub też włączenia ich do przepisów krajowych z różnym stopniem surowości, który może się zmieniać w zależności od sprawy, w oparciu o krajowe względy porządku prawnego, gospodarczego lub społecznego. W ramach tego państwa członkowskie mają prawo do złagodzenia lub do uelastycznienia kryteriów ustanowionych w tym przepisie (zob. w odniesieniu do art. 29 dyrektywy 92/50 wyrok La Cascina i in., EU:C:2006:94, pkt 23).
37Tymczasem art. 45 ust. 2 lit. e) dyrektywy 2004/18 umożliwia państwom członkowskim wykluczenie każdego wykonawcy, który nie wypełnił zobowiązań dotyczących opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, bez określenia jakiejkolwiek minimalnej kwoty zaległości w opłacaniu składek. W tej sytuacji fakt, że w prawie krajowym została przewidziana taka minimalna kwota, stanowi złagodzenie kryterium wykluczenia, o którym mowa w tym przepisie, i nie może być uznane za wykraczające poza to, co jest konieczne. Jest tak tym bardziej w przypadku zamówień publicznych nieosiągających progu zdefiniowanego w art. 7 lit. c) tej dyrektywy i w rezultacie nieobjętych szczególnymi i rygorystycznymi procedurami w niej przewidzianymi.
38Ponadto fakt, że próg wykluczenia przewidziany w prawie krajowym z uwagi na niezapłacenie podatków jest, jak zauważa sąd odsyłający, wyraźnie wyższy niż próg dotyczący uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, nie wpływa sam w sobie na proporcjonalny charakter tego ostatniego. Jak wynika bowiem z pkt 36 niniejszego wyroku państwa członkowskie mają swobodę włączenia podstaw wykluczenia przewidzianych w szczególności w art. 45 ust. 2 lit. e) i f) wskazanej dyrektywy do przepisów krajowych z różnym stopniem surowości, który może się zmieniać w zależności od sprawy, w oparciu o krajowe względy porządku prawnego, gospodarczego lub społecznego.
39Co więcej, taka sytuacja odróżnia się od sytuacji zakończonej wyrokiem Hartlauer (C‑169/07, EU:C:2009:141), w którym Trybunał orzekł, że ustawodawstwo krajowe nie było właściwe do zapewnienia realizacji wskazanych celów w zakresie, w jakim ich osiągnięcie nie następowało w sposób spójny i systematyczny. W odróżnieniu od przepisów badanych w tym ostatnim wyroku, środek krajowy będący przedmiotem niniejszej sprawy rozstrzyganej w postępowaniu głównym jest oparty, jak wynika z pkt 34 niniejszego wyroku, na obiektywnych, niedyskryminacyjnych i znanych wcześniej kryteriach (zob. podobnie wyrok Hartlauer, EU:C:2009:141, pkt 64).
40Wynika stąd, że środek krajowy taki jak będący przedmiotem postępowania głównego nie może być uznany za wykraczający poza to, co jest konieczne do osiągnięcia założonego celu.
41W świetle ogółu powyższych rozważań na przedłożone pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 49 TFUE i 56 TFUE oraz zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie obowiązywaniu przepisów krajowych, które w odniesieniu do zamówień publicznych na roboty budowlane, których wartość jest niższa niż próg określony w art. 7 lit. c) dyrektywy 2004/18, zobowiązują instytucje zamawiające do wykluczenia z postępowania w sprawie udzielenia takiego zamówienia oferenta, który dopuścił się naruszenia, w zakresie uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli różnica między należnymi kwotami a kwotami zapłaconymi przewyższa jednocześnie kwotę 100 EUR i 5 % należnych kwot.
42Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuły 49 TFUE i 56 TFUE oraz zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie obowiązywaniu przepisów krajowych, które w odniesieniu do zamówień publicznych na roboty budowlane, których wartość jest niższa niż próg zdefiniowany w art. 7 lit. c) dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi, zmienionej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1177/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., zobowiązują instytucje zamawiające do wykluczenia z postępowania w sprawie udzielenia takiego zamówienia oferenta, który dopuścił się naruszenia w zakresie uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli różnica między należnymi kwotami a kwotami zapłaconymi przewyższa jednocześnie kwotę 100 EUR i 5 % należnych kwot.
Tekstas iš mūsų archyvo (Europos Sąjungos leidinių biuro „Cellar“ duomenys). Commission Decision 2011/833/EU — free reuse incl. commercial; attribution to EUR-Lex / Court of Justice of the European Union required; EUR-Lex is not the authentic record of the Court.